(Jacque Fresco) Yıllar önce, çevremdeki insanlara şu soruyu sordum:
"Sizce hiç Ay'a gidebilecek miyiz?"
"Önümüzdeki bin yıl içinde mümkün değil." cevabını verdiler.
"Peki roketler veya uzay yolculuğu üzerine araştırma yaptınız mı?" dedim. - "Hayır."
"O zaman bu yargıya nasıl ulaştın?" - "Sadece sağduyu."
Gerçekten sağduyulu olsaydık, savaş, açlık, yoksulluk...
...veya doğa tahribatı olmazdı.
Eğer Ay'a insan gönderebiliyorsak...
...eminim bu sorunları da çözebiliriz.
[Jeff Hoffman, emekli NASA astronotu] Ben 6 yaşındayken pek çok çocuk gibi...
...uzayda uçtuğumu hayal ederdim. O kadar yaşlıyım ki...
...o zamanlar astronot olarak sadece Flash Gordon ve Buck Rogers vardı.
Peşini bırakmadım ve profesyonel bir astronot oldum.
Yolculuğa çıkacak ilk astronot grubuna seçilecek kadar şanslıydım.
Uzun bir süre eğitim aldık.
Tabi ki, pek çok farklı simülatörden geçiyorsunuz.
Ama gerçekten rokette yerinize oturunca fark ediyorsunuz:
"Hey, bu simülatör değil!"
Koca mekik fırlatma rampasında hafif hafif titriyor.
Sonra, altınızdan bir uğultu duyuyorsunuz.
Mekik biraz öne doğru eğiliyor.
Sonra dikey pozisyona gelirken...
...aniden "Bamm!": Ana iticiler ateşleniyor.
İnanılmaz bir sarsıntı ve gürültü.
Sonraki iki dakika boyunca, çok kuvvetli bir gücün...
...üstünde oturduğunu hissediyorsun.
O an sımsıkı tutunarak şunu düşünüyordum:
Vay! Umarım bu şey sağlam kalır.
Kaldı da.
O sırada pencereden dışarı bakıyorduk.
Mavi gökyüzü çoktan uzayın karanlığına gömülmüştü.
Uzakta artık Afrika sahil şeridinin belirdiğini görebiliyordum.
İlk defa uçtuğumun farkına vardığım anda hissetiklerimi unutamıyorum.
Vay! Uzaydasın!
Gün doğumu ve gün batımını yörüngeden görüyorsun.
24 saatte 16 defa.
Özellikle gece vakti Dünya üzerinde uçmak...
...size insan medeniyetine dair gerçek bir anlayış kazandırıyor.
Gün boyunca aşağıya bakıp Dünya'nın renklerini görüyorsun.
Büyük kara parçalarının şekillerini, kıtaları görüyorsun.
Gün boyunca izlenecek çok güzel şeyler var.
Aynı zamanda, insanların gezegenimiz üzerindeki...
...etkilerinin de görüntüleri var ve bunlar oldukça korkutucu olabiliyor.
11 yıllık uçuşlarım boyunca...
...Amazon ormanlarının sürekli olarak kıyıma uğradığına şahit oldum.
[Rondônia, Brezilya 2010] [Ağaç katlinin 24 yılı]
Geceleri dünyanın her yerinde...
...tarımsal yangınları görebilirsiniz.
Limanların nasıl alüvyona boğulduğuna şahit olabilirsiniz.
Afrika'da ağaç kümelerinin nasıl yok olduğuna tanık olabilirsiniz.
Küresel ısınmanın ne olduğunu ve atmosfere neler yaptığımızı biliyoruz.
Diğer bir nokta ise uzaydayken atmosferin...
...ne kadar ince olduğunun farkına varmak.
Aslında insanların Dünya üzerinde sebep oldukları...
...bu çevresel hasarı görebiliyoruz, ancak biz...
...buna kozmik bir perspektiften bakıyoruz...
...ve bu görmezden gelebileceğimiz bir şey değil.
Gezegenimiz, insanlığın varlığına bir yanıt veriyor.
[Carl Sagan, "Soluk Mavi Nokta", 1994] Dünya, muazzam kozmik alanda...
...çok küçük bir sahnedir.
Tüm o generaller ve hükümdarlar tarafından...
...şeref ve zafer içerisinde...
...dönemlerinin efendileri olmak için...
...döktükleri kan ırmaklarını düşünün...
...yalnızca bir noktanın, küçücük bir bölümünde. [6,4 milyar km uzaklıktan Dünya]
Bu küçük pikselin bir köşesinde yaşayan sakinlerin...
...diğer bir köşenin farkları zorlukla ayırt edilebilen sakinlerine...
...yaptıkları bitmek bilmeyen zorbalıkları düşünün.
Birbirlerini öldürmeye ne kadar da hevesliydiler...
...nefretleri ne kadar da ateşliydi.
Afra tafralarımızın...
...hayali ben merkezciliğimizin...
...ve evrende ayrıcalıklı olduğumuza dair yanılgımızın...
...boyunun ölçüsü bu soluk ışıklı nokta tarafından alındı.
Gezegenimiz, onu saran devasa kozmik karanlıkta...
...yapayalnız bir noktadır.
Tüm bu enginliğin içerisinde, bizi kendimizden korumak için...
...başka bir yerden...
...yardım geleceğine dair...
...hiçbir iz yoktur.
Venüs Projesi sunar
Seçim Bizim
Roxanne Meadows, Joel Holt Belgeseli Orijinal Müzik Kat Epple
Birinci Bölüm
(Anlatıcı) İlk defa hepimizin bolluk içinde yaşayabileceği...
...küresel bir toplum olabilmek için gerekli bilgi, teknoloji ve yeterliliğe sahibiz.
Şu anda olduğumuz gibi devam edemeyiz...
...yoksa sonuçlar emin olun ki korkunç olacak.
Birleşmiş Milletlerin 2012 tarihli bir raporuna göre...
...2040 yılına kadar Dünya nüfusunun 7 milyardan neredeyse 9 milyara çıkması bekleniyor.
Kaynaklara olan talep katlanarak artacak.
2030 yılı itibarıyla gıda gereksiniminin %50...
...enerji gereksiniminin %45...
...su gereksiniminin ise %30 oranında artması bekleniyor.
Şu anda doğal kaynaklarımızı, gezegenin yenileyebileceğinden...
...%50 daha hızlı bir şekilde tüketiyoruz.
Bu hızda devam edersek, kaynak ihtiyacını karşılayabilmek için...
...üç Dünya'ya daha ihtiyacımız olacak.
Altıncı yok oluş nedir?
Şimdi mi gerçekleşiyor? Sebebi ne?
Bizim, insan olarak, gezegene yaptıklarımız...
...yaşamın temel koşullarını çok çarpıcı...
...ve çok hızlı bir şekilde değiştiriyor
(Anlatıcı) Çevresel felaketten savaşa...
...eski değer sistemlerimiz hala bu çılgınlığı sürdürüyor...
...ve bizi birçok cepheden tehdit ediyor.
Yapabileceğimiz en iyi şey sadece testi kırıldıktan sonra temizlik yapmak mı?
Politikacılar etrafımızdaki dünyayı yönetecek kadar yetenekli hatta yeterliler mi?
(Gordon Brown) Açıklamama izin verin.
Dikkat! Başbakan huzurunuzda.
(Anlatıcı) Basitçe geleceğimizi öngörmekten...
...ve planlamaktan aciz miyiz?
Değiştiremeyeceğimiz biçimde doğuştan kusurlu muyuz?
(Gazeteci) Neden sadece idam mangası kullanmıyoruz? -Nişan al!
(Anlatıcı) Genellikle insan doğasının değişmez olduğunu...
Bu sadece insan doğası!
...ve en kötü özelliklerimizin doğuştan geldiğinizi duyarız.
- İnsanların suç işlemelerini nasıl durduracaklar? - Ah, saçmalık!
Böyle doğmuşlar ve onları değiştirmeye çalışmanın faydası yok.
Davranış Belirleyici Etkenler
[Henry Schlinger Jr., Phd] Bence insan dışı türlerdeki sabit ve tipik davranış kalıplarından...
...bahsettiğimiz şekilde belirli bir insan doğasından bahsetmek zor.
Ama şüphesiz insanlarda öğrenme büyük rol oynar.
Aslında, insanları 'öğrenebilen hayvan' diye adlandırırım...
...çünkü diğer tüm hayvanlardan daha çok öğrenirler.
(Anlatıcı) Ve şimdiye dek, saldırganlık tarihimizi düşününce...
...savaşçı eğilimleri...
...kıskançlıkları ve nefreti...
(ABD askeri) Ateşe devam
(Anlatıcı) ...hala öğrenmemiz gereken çok şey var.
Basitçe içine battığımız koşulları...
...gözden kaçırmanın imkansız olduğu düşünülebilir.
Kültür yol yordam bilmez ki.
Hangi kuvvetlerin insan davranışını şekillendirdiğini bilmezler.
Bu yüzden, kendi kavramlarını yaratırlar...
...ve kendi değer sistemlerini insan davranışına yansıtıp...
...bunun insan doğası olduğunu söylerler.
Yanıldıkları yer tam da burası.
Şimdi kültürümüzde teknoloji patlaması var.
Bence birçok insan teknolojinin bizi kurtaracağını düşünüyor.
Şüphesiz teknoloji yaşamımızı birçok açıdan kolaylaştırdı.
- Park yeri bul. - Park yeri bulundu.
Bazen bu iyidir, fakat bazen o kadar da değildir.
(Gazeteci) Hellfire füzeleri ile donatılmış insansız hava araçları...
Komşularını gözetlemek için ne kadar para istersin?
Sahip olmadığımız, ancak değişeceksek fena halde...
...ihtiyacımız olan bir teknoloji var ki bu da davranış teknolojisidir.
Davranış bilimi, fizik, kimya...
...ve biyoloji bilimleri gibi uygulanmalıdır.
Külütürümüzdeki eksik bileşen bu.
En zor olanı da bu çünkü...
...insanların kendi hakkındaki düşünceleri ile çelişiyor.
(Anlatıcı) İnsan davranışlarını diğer fiziksel olgulara karşı...
...takındığımız tavırla incelemek...
...tutum ve davranışlarımızı şekillendiren...
...faktörleri anlamamızın önünü açacak.
...Tüm doğa bilimcileri kendi konularının meşru ve muntazam...
...olduğunu varsayarlar. Böyle olmasaydı, bilim yapamazlardı.
Davranış bilimciler insan davranışlarının...
...ve diğer organizmaların davranışlarının da meşru ve muntazam olduğunu varsayarlar.
Bu varsayımı yapmamak insan davranışının...
...bir şekilde doğadan bağımsız olduğunu kabul etmek anlamına gelir.
Biz bu varsayımı yapmıyoruz; bizim yaptığımız varsayım...
...insan davranışının doğanın bir parçası olduğudur.
(Anlatıcı) İnsan davranışı diğer her şey gibi yasalara sahiptir.
Ayçiçeği güneşe doğru dönmez.
Dokularını gererek...
...güneş onu döndürür.
Yelkenli denize açılamaz; rüzgar onu hareket ettirir.
Bitkiler büyüyemez. Güneş ışığı, toprak...
...sıcaklık ve çeşitli şeyler tarafından tetiklenirler.
Her şey birçok başka şey tarafından tetiklenir.
Bütün insanlar diğer şeylerin etkisi altındadır.
Hatırlarsanız anneniz siz öğrenene dek defalarca...
..."bardak, masa, lamba, baba, anne" demiştir.
Irkçılık bile öğrenilir.
(Sunucu) ...tıpkı hoşgörüsüzlük ve ırksal üstünlük ideallerinin...
...sonradan gelen nesillere öğretildiği gibi.
Afro-Amerikalılardan nefret edecek şekilde yetiştirilmiş olabilirsiniz.
Yahudilerden, İsveçlilerden ve her türlü insandan nefret edecek şekilde yetiştirilmiş olabilirsiniz.
Filipinlilerden nefret ediyorum.
Meksikalılardan nefret ediyorum.
Hepsinden nefret ediyorum.
Yahudi bir çocuğu Nazi kültürü içinde yetiştirebilseydik...
...iyi bir Nazi olurdu.
Başlıca Etken?
(Anlatıcı) Mekanik süreçler birbiriyle etkileşen birçok sisteme dayanır.
- Ne var orada oğlum? - Uçak.
Uçağı uçuran nedir? Pervanesi mi?
- Pervane, motor olmadıkça dönmez, değil mi?
Yani uçağı uçuran motor? - Ama motorun yakıta ihtiyacı var.
O zaman, sanırım uçmasını sağlayan şey yakıt.
- Yaklaştın ama bujiler ve oksijen yoksa...
...yakıt ateşlenmeyecektir.
O zaman bujiler ve oksijen mi uçurur uçağı?
Öyle düşünebilirsin ama aslında hepsi çalıştığında bile...
...eğer kanatların ve uçağı kaldıracak kontrol yüzeylerin yoksa...
...uçak asla yerden kalkamaz.
- O zaman uçağı kaldıran kanatlar ve kontrol yüzeyleri?
Aslında yukarıdakilerin hepsi, evlat. Bu komplike bir makina.
Uçağın uçmak için bütün bunların birlikte çalışmasına ihtiyacı var.
Bu da diğer teknolojiler ve hatta insan davranışı gibidir.
- O zaman bütün bunlar uçmasını sağlıyor. - Aynen, evlat!
(Anlatıcı) Tıpkı mekanik sistemler gibi, bizim davranışlarımızın da...
...tek bir sebebi yoktur.
Tanrı size iyilik ve kötülük bahşeder ve bunun bir sonu vardır.
(Anlatıcı) Davranışlarımız, karşılaştığımız...
...birçok değişken tarafından oluşturulur.
Ortam, iki farklı birey için asla aynı olamaz.
Bu durum insanların. "Üç çocuğum var.
Hepsi aynı ortamda yetişti...
...fakat birbirlerinden çok farklı oldular." demelerini açıklıyor.
Bu ifadede, aynı ortam derken...
...içinde yaşadıkları ev veya sahip oldukları ebeveynler kastediliyor.
'Aynı ortam'' diye bir şey yok.
Eğer iki çocuğunuz varsa, biri 4 yaşında ve siz onunla oynuyorsanız...
...7 yaşında olan diğeri orada alt dudağını dışarı sarkıtarak durur.
Siz ''Sorun nedir?'' dersiniz ve çocuk böyle yapar.
Kıskançlık ve imrenme yaratıyorsunuz. İşte bu da buradan geliyor.
(Dr. Schlinger) Fakat bilimsel açıdan, çevreniz gerçekten...
...davranışlarınız ile içinizde ve çevrenizde olan olaylar arasındaki...
...anlık etkileşimlerden oluşur.
Yani çevre, sürekli bir değişim içerisindedir.
Küçük ve büyük çocuğunuzu kucağınıza alıyorsunuz.
"İkinizi de seviyorum" diyorsunuz.
Sadece biriyle asla oynamıyorsunuz ya da birini üstün tutmuyorsunuz.
Eğer "Sen sinemaya gidebilirsin ama...
...sen gidemezsin, çünkü ödevini yapmadın." derseniz...
...merdivenden düştüğünde, yüzünüzde bir sırıtma olur.
Kötü olduğunuz için değil, fakat kendinize kötü davranıldığını hissettiğiniz için.
(Anlatıcı) Güzellik ve estetik kavramlarımız bile...
...sıklıkla içsel bir duruma dayandırılır...
...ama daha derin bir inceleme bu bakış açılarının...
...mekana ve zamana göre değiştiğini gösterir.
Bence estetik ve güzellik kavramları büyük oranda sonradan öğreniliyor.
Bütün yapmanız gereken farklı kültürlerde...
...insanların neyi güzel ve çekici bulduğunu araştırmak.
Bunların büyük ölçüde kültürden kültüre değiştiğini göreceksiniz.
Bazen aynı kültürün içerisinde büyük ölçüde değişiklik gösteriyor.
Boyunlarının etrafına pirinç halka takan insanlar var.
Boyunlarını uzatıyorlar.
Eğer o halkaları çıkarırsanız, kafaları düşer...
...ve onlar buna güzellik diyorlar.
Ziyaret ettiğim bazı adalarda...
...eğer bir kızın kalçaları sarkmışsa bu onlara göre güzeldi.
Diğer kızların hiç bir değeri yoktur.
(Sunucu) Hatta bir kız ülkesinde evlenebilmek için...
...120 kg olana kadar...
...kendisini bir kafese kapatılmış olarak bulabilir.
Biliyorum ki neyi güzel olarak algıladığımızla ilgili...
...genetik sebepler gösteren öneriler var...
...fakat bence bir bireyin güzelliği nasıl algıladığına ilişkin...
...en basite indirgenmiş açıklama...
...kişinin içinde yetiştirildiği kültür ve çevreden gelmesidir.
Eğer herkesin bir ayak boyu kadar burnu olsaydı, ameliyat olurdunuz.
Güzellik diye bir şey yok.
Hepsi perspektif meselesi.
Dünyadaki en güzel kızla evlenseniz bile...
...kız bir baş belası çıkarsa...
...suratı size artık çirkin gelmeye başlar.
(Anlatıcı) Bazı araştırmacılar çocuğun yetişmesine değil de...
...özellikle genlerine bakıp bu kişinin bir suçlu mu...
...hatta bir katil mi olacağını belirlemeye çalışıyorlar.
Eğer insanlara onları doktor olmaya, avukat olmaya...
...veya herhangi bir işe girmeye iten neden nedir diye sorarsanız...
...çoğu yetiştirmeyle alakalı olduğunu kabul edecektir.
Ebeveynlerin, öğretmenlerin ve diğerlerinin etkisi.
Genler değil. Genler doktor veya avukat olup olmayacağınızı belirlemiyor.
(Anlatıcı) Genler bize bir değer yapısı...
...veya işlem sırası vermiyor.
Genler davranışlarımızı şekillendirmiyor. Genlerin kendisi...
...bizim evrimsel tarihimiz tarafından şekillendirildi.
Ama yalnızca davranış şeklimiz maruz kaldığımız...
...ortam tarafından doğrudan şekillenmiştir.
(Anlatıcı) Davranış bir boşlukta oluşmaz.
Her zaman önemli ölçüde çevresel verilere bağlıdır.
Erkeklerin kadınlara karşı olan tavrı doğal mı...
...yoksa öğrenilmiş mi bilmek istedim.
Bunun üzerine yıllar önce bir adaya gittim.
Adada yaşayanlarla ilgili ilginç olan şey, hiç kıyafet giymemeleriydi.
Kadın vücuduna gözlerini dikip bakan bir erkek hiç görmedim.
Çocuklar, bebekliklerinden beri çıplak yüzüyorlar.
Erkekler ve kızlar birlikte.
Adada hiç "röntgenci" yoktu.
Kulübelerinin duvarlarında çıplak kadın resimleri yoktu.
Çünkü çıplak olmak normal bir şeydi.
Kıza ''ben hoşlanıyor senden'' dediler.
Başının üstünden en aşağıya kadar sevdiler.
Göğüslerine dokunmadılar.
Bu ülkede erkekler kadınların göğüslerinden hoşlanırlar...
...çünkü onlara "Hey, şu yavruyu kes!" diye öğretildi.
Suçlama Oyunu
- Peki bu kimin suçu? - Demokratların suçu değil.
- Senin suçun değil.
- Bu medyanın ve Cumhuriyetçilerin suçu.
- Ayrıca sigorta şirketinin de suçu.
- Ve hepsi Obama'nın suçu!
İnsanları davranışlarından dolayı ödüllendiren...
...ve diğer yandan cezalandıran görüş...
...bireylere sorumluluk ve özerklik yükleyen...
...geleneksel görüştür.
Davranışları yüzünden insanları suçlamak...
...bizim sözde gelişmiş kültürümüzün...
...en zararlı şeylerinden biridir.
İnsanların davranışı, içinde yetiştikleri kültür tarafından şekillendirilmiştir.
Bu varsayım, bizim özgür olduğumuz...
...ve özgür seçimler yaptığımız üzerine kurulmuştur.
Ama aslında bilimsel bakış açısı bunun tam tersidir.
Bilimsel bakış açısı nedenseldir ve şunu önerir:
Bizim davranışlarımız kanun ve kurallara uygundur, bizim davranışlarımızın sebebi vardır.
Hiçbir seri katil yoktur ki...
...kendini bu yola sokan bir geçmişe sahip olmasın.
Her New York gangsteri...
...kendileri gibi insanlarla etkileşime geçerek bu yola girmiştir.
(Anlatıcı) Bizim sosyal ve hukuk sistemimiz bireyleri suçlar ve cezalandırır.
Ama cezalandırıcı araçlar tarafından, bu davranışı düzeltme girişimleri...
...kişinin geçmişini ve davranışlarını şekillendiren çevresini...
...göz ardı eder.
(TV sunucusu) Eski hapishane çetelerinden...
...yıkıcı sokak çetelerine:
Çalışanlar ve mahkumların benzer olması tehlikeli bir karışımdır.
(Anlatıcı) Araştırma gösteriyor ki...
...öğrenme, aynı zamanda beynin fiziksel ve kimyasal yapısını değiştirir.
Açıkçası etki eden çok fazla faktör olduğu doğru...
...fakat genler nasıl öğrendiğimiz üzerinde...
...genel olarak çevrenin etkisine kıyasla, çok daha küçük bir rol oynar.
Hiçbir Çinli bebek doğuştan Çince konuşamaz.
Bunu biliyor muydunuz? Dili öğrenmek için okula gitmek zorundadırlar.
Hiçbir Fransız bebek doğuştan Fransızca konuşamaz.
Ebeveynlerinin kaç senedir Fransızca konuşuyor olduğu farketmez...
...öğrenmek zorundadırlar.
Gerçekten beyin zarımız esneklik üzerine kurulmuştur.
Davranışlarımız kolay işlenebilir ve uyum sağlayabilir.
Bizler, gezegende en iyi uyum sağlayabilen canlılarız.
Gezegendeki insanlık tarihine bakarsanız...
...dünya üzerindeki her bir çevreye...
...uyum sağlamayı öğrendiğimizi görebilirsiniz.
Bir din adamı ile hırsız arasındaki tek fark...
...içinde yetiştikleri çevredir.
(Anlatıcı) Dışardan gelen herhangi bir etki olmadan...
...kendi sonuçlarımıza varmayız.
Fikirlerimizi değiştirmeyiz.
Fikirlerimizi olaylar değiştirir.
-Wright kardeşleri duydun mu?
-Hayır
- Kendilerine uçmak için bir makina yapmak istediklerini söylerler.
- Asla uçan bir makine yapamazlar.
Eğer Tanrı uçmalarını isteseydi, onlara kanat verirdi.
(Kahkahalar)
(Anlatıcı) Olaylar bizim fikirlerimizi değiştirir.
-Fikrimi değiştirdim!
-Evet, ben de!
Eğer ortalama bir beyinden daha etkili...
...daha hızlı bir beyinle doğarsanız...
...ve faşist bir çevrede yetiştirilirseniz...
...daha hızlı faşist olursunuz.
İyi bir beyin, neyin önemli olduğunu tanımlayamaz.
Beyin, ayırım yapma mekanizmasına sahip değildir.
Sadece deneysel kanıtlar bunu belirleyebilir.
Eğer değerlerimizi belirleyen çevre değişmeden kalırsa...
...şairlerin, din adamlarının ve politikacıların çabalarına rağmen...
...aynı davranış ve değerler kalıcı olmaya devam eder.
Eğer insalanara belli bir bölgede balık tutamayacaklarını söylerseniz...
...ve onlara besin ve yaşam araçları sağlamazsanız...
...o insanlar yasaları çiğneyeceklerdir.
Bütün yasalar fiziksel dünyanın doğası ile uyuşmak zorundadır.
Ama bu suçu önleyen yasa değil...
...o koşullarla karşılaşmandır.
(Gazeteci) Bu günlerde gergedan avcıları güçlü sakinleştiriciler...
...ve elektrikli testerelerle silahlanarak helikopterlerle geliyorlar.
Gergadan boynuzu şuan altından daha değerli.
Eğer insanlar işsizse...
...ailelerini besleyebilmek için ne gerekiyorsa yapacaklardır.
Bir yasa koyup yiyecek çalmamalarını söyleseniz bile...
...ailelerinin ihtiyacını karşılamak için yiyecek hırsızlığı yapacaklardır.
İnsanlar tarafından yapılan tüm yasalar...
...gerçeğin şartlarına uymuyorsa çiğnenecektir.
(Anlatıcı) Yoksunluk ve savaş olduğu sürece...
...insanların umut bağladığı yüksek idealler ve arzular gerçekleşemeyecektir.
[Andrew Bacevich - Boston Üniversitesi] Eğer gidip birini bombalamak istiyorsanız...
...işin maliyeti hakkında ufak bir tartışma yaşanacaktır.
Ama acı çeken insanlara yardım edilip edilemeyeceği...
...hakkında tartışma olursa...
...aniden maliyet bilincine sahip oluruz.
(Anlatıcı) Hiçbir kültür insan davranışını bu şekilde değerlendirmez.
Eğer değerlendirilseydi, insanlar açgözlülüğü, yobazlığı...
...eşitsizliği ve savaşa neyin sebep olduğunu sorgulardı.
İçinde yetiştirildiğin değerler onları güçlü kılacak şekildedir.
Ne yazık ki, günümüze kadarki bütün toplumlar...
...güce sahip olanları destekleyen değerleri insanlara aşılamıştır.
Bölüm II
Günümüz kültürünü anlatan bir film yapar da...
...gelecekte gösterirseniz, bu bir korku filmi olurdu.
(Anlatıcı) Şimdi, insanların ve ulusların hayatlarına hükmeden...
...başlıca etkenleri inceleyelim.
Para...
...ve ürettiği değerler, davranışlar...
...ve sonuçları.
- Buradaki başlık ne? - Borsa yerinden oynamış!
- Kendi kredi puanını bilmiyorsun? - Ben kendi kredi puanımı bilmiyorum.
- Bu çok önemli.... Ev satın almak istemiyor musun?
(Motive edici konuşmacı) Sen kimsin? İstediğini elde etmeden asla pes etmeyen...
...motive olmuş bir profesyonel misin?
(TV sunucusu) ... ve hepsi de on'dan fazla sahtekarlık sebebiyle suçlu bulundular.
Kâr güdüsü. Rekabet.
Kapitalist sistemin temeli burada.
Cüzdanında ne var? Ne araba sürüyorsun? Ne satın almak istiyorsun?
(Haberci) Askeri müteahhitler, neredeyse tüm zamanların, rekor kârlarını kutlamakta.
...askeri endüstri kompleksinde.
Yanlış yere konan gücün korkunç yükselişi.
Eğer askeri endüstri kompleksinin bir parçasıysanız...
...bunun anlamı daha fazla savaş demek olabilir.
...insansız uçakları konuşalım, bize yardımı mı zararı mı dokunuyor...
...halktan hiçkimse ölmeyecek ya da yaralanmayacak.
[Patlama]
(TV sesi) Ölenlerin büyük çoğunluğu...
...yüksek değerli hedefler değildi...
(Ses) ...Ve paranın gücü her zaman ortada...
Bayat Bir Sistem
...ve kabul görmesi ağır yaralayıcı.
"İlkel yaşam biçimleri için...
...bir kısmını beraberinde sürüklemeden...
...ilkel salgılarından dışarı emeklemek zordu." - Jacque Fresco
(Anlatıcı) Antik bir kalıntı gibi...
...para artık çoğunlukla bir yozlaştırma, mahrum etme, ve...
...azınlığın elinde bir kontrol mekanizması olarak hizmet ediyor.
[Abby Martin, Gazeteci & Sunucu] Bu herşeyi yozlaştırdı.
İçinde yaşadığımız tüm kurumlar parayla yozlaşmış durumdadır.
Bana çok etkileyici gelen şey ise...
...kendi üretimimiz olan bir şeye köle olabiliyoruz...
...fiziksel değil, ama insanlık tarafından...
...icat edilmiş bu kavrama zihnen köle oluyoruz.
Paranın modası geçmiştir, çünkü paranın yapabildiğinin ötesine yükseldiğimizi düşünüyorum.
"Bir ulusun insanlarının banka ve para sistemini...
...anlamadıkları açık, çünkü anlasalardı...
...inanıyorum ki yarın sabaha kalmadan devrim olurdu."
~Henry Ford, Ford Motor Şirketi
(Anlatıcı) Umutsuzca hayatta kalma çabasıyla, birçoğu birden fazla işte çalışıyor.
Çalıyor, yalan söylüyor, yada zimmete geçiriyor olabilirler.
Ortalama birine o kadar stres verici ki.
Kirayla ilgili dertlenmeler, işini kaybetme, evin parasını ödemiyor.
Daha büyük ölçekte, kar güdüsü...
...amansız bir harap olma çemberi yaratıyor.
Hastalık, çevre kirliliği, ve savaş normal kabul ediliyor.
Bir çeşit savaş zamanı ekonomisi yürüyor...
...ve kendi kendini yenileyen bir hal alıyor.
Güçlü insanlar esasında bir güç vakumu içerisindeler...
...ve bu çatışmayı devam ettirmeyi kendi çıkarlarınaymış gibi görüyorlar.
(Anlatıcı) Fakat bu, parayı kontrol ve manipule ederek en tepede parazit...
...gibi yaşayan birkaçına fayda sağlıyor.
[Dylan Ratigan, Yazar & Sunucu] Bankacılık sistemi şu anda bireyleri etkili şekilde köleleştirmekte...
...öğrencileri köleleştirmekte, kurumları köleleştirmekte...
...ve onların kaynaklarını emmektedir.
[Karen Hudes, Ekonomist & Hukukçu] Öyle bir düzenliyorlar ki, özel merkez bankaları...
...herkesten faiz alabiliyor...
...ve hiçbir şey yapmadan zengin olabiliyorlar.
Tüm bunları kim yapmakta? Bunlar bir grup bankacı,
Amerikan Merkez Bankası, bu özel bir sistem.
Fed, özel bir bankadır, sahipleri özel hissedarlardır.
"Federal" ismi sizi yanıltmasın.
[Erin Ade, Haberci & Sunucu] Onlar sadece hükümetin banka ihtiyaçlarına hizmet ediyorlar...
...özünde yaptıkları budur.
1913'te, Woodrow Wilson'un...
...Federal Reserv Sistemi yasasının geçmesine müsade ettiği yıl...
...Meclisin çoğunluğu tası tarağı toplayıp gitmişti.
(Anlatıcı) Bu yasa Birleşik Devletlerin merkez banka sistemini...
...Federal Reserv Kurulu'na devretmişti...
...ve onları banknot ve ABD doları basabilen...
...tek grup haline getirmişti.
Başkan Wilson buna pişman oldu.
Bu ülkeyi sattığını söyledi.
"Büyük bir sanayi ulusu, kendi kredi sistemiyle kontrol edilendir.
Bizim kredi sistemimiz konsantredir.
Ulusun büyümesi, ve bu sebeple tüm aktivitelerimiz...
...birkaç adamın elindedir.
Uygar dünyanın kötü yönetilen...
...en çok kontrol altında ve avuç içinde tutulan hükümetlerden...
...bir tanesi olduk; küçük bir grup insanın fikir ve...
...baskıları altında bir hükümet."
- Başkan Woodrow Wilson, 1916
Altında çalıştığımız bir buyruk sistemidir.
Aslında birileri, bir yerlerde bilgisayara rakam girip duruyor...
...bugün parayı bu şekilde üretiyoruz.
Altını dolduran hiçbir şey yok; arkasında bir şey yok.
Paranın arkasında, bireyin ABD hükümetine...
...duyduğu tam güven var. Bu bir senet.
(Anlatıcı) Hükümet ne zaman topladığı vergiden fazlasını harcar da...
...daha çok paraya ihtiyacı olursa, kendi parasını bastıramaz...
...ancak ABD tahvilleri karşılığında federal rezervden borç alır...
...ki FED buna faiz uygular.
Kurumlardaki insanlar ne zaman para isteseler, onlar da bankalara giderler.
Sistem hileli. Eğer bir banka 100 dolar tahvil alırsa...
...o banka 10 kat fazlasını ya da 1000 dolar borç verebilir.
Yoktan para yaratırlar:
Para, altın, ya da karşılayacak hiçbir şey olmadan.
Banka ayrıca verdiği parayı faizi ile birlikte geri alır.
Para bu şekilde, geri ödeme sözü veren bir borçlunun...
...basit bir imzasına dayanarak yaratılır.
Daha da kötüsü, insanlar faizden dolayı sıklıkla miktarın...
...kat kat fazlasını geri ödüyorlar.
İşte bu süreç bireylerin, şirketlerin...
...ve hükümetlerin para elde etme şeklidir.
Buna saygıdeğer biçimde 'kısmi reserv kredisi' deniyor...
...ve dünya çapında birçok banka sistemi tarafından kullanılıyor...
...insanlar ve koca uluslar ise devamlı borçlu halde tutuluyor.
Şayet hiç bir dayanak olmadan dolar basmaya devam edilirse, bir noktadan sonra...
...insanlar paraya olan güvenini kaybederler ve bu oldu.
Bankacılık sisteminin şu anda işi...
...bireyler ve insanlar için borç yaratarak risk üretmektir.
O insanların o borcu ödememe riski vardır...
...ancak riskin mali sorumluluğu devamlı olarak...
...ABD vergi mükellefi ve ABD parasına yüklenip durdu.
Şu an öyle bir durumun içindeyiz ki...
...dünya para birimleri çökmek üzere.
Ne kadar zaman alacağını kimse bilemez, ancak merkez banka sistemi...
...yarın yokmuş gibi para basıyor.
Ortada olan etkin bir suç örgütüdür...
...içinden rant sağlamak adına insanların dikkatini...
...kaynaklarını ve zamanını manipule etmeye dayanır.
Bizden bu şekilde para çalıyorlar.
Bizim çabalarımızın sonuçlarını ve emeklerimizi çalıyorlar.
Bu, toplum üzerinde kanser gibi büyüyen bir yaradır.
Bu bankacıların tümü...
...Uluslarası Uzlaşmalar Bankası denen sistemin bir parçasıdır.
Çoğu insan hatta işin içinde ve bankalarda olanlar bile...
...bu bankayı ve rolünü anlamıyorlar, şu UUB'yi.
Bunlar sermaye piyasalarında satılan...
...43,000 şirketin malvarlığının %40'ının sahipleridir.
Bu banka kendini yönetir. Dünya çapında...
...15 merkez bankası müdüründen oluşan bir kurulu vardır.
...ve bunlar yıllık gelirin %60'ını indirirler.
Tüm medyamızı satın aldılar, ve bu medya vatandaşın gözünü boyamaktadır.
Medya sadece, siyasi kuruluşları avucunda oynatan...
...para babalarının çıkarlarını kollayan bir araca dönüştü.
118 kadar yönetim kurulu mevcuttur...
...ve bu beş dev medya şirketinin tepesinde bunlar oturur.
Hepsi başka kurullara da hizmet eder, Monsato'dan tutun...
...silahlara, gıdaya kadar.
Tüm bu çıkarlar içiçe olduğunda...
...ana akım medyada bize gösterilenlerin...
...arasından ayırt etmek çok daha zordur.
(TV Spikeri) Adil, dengeli.
Eğer gücü anlamak istiyorsanız, anlamanız gereken...
...adayları kimin tayin ettiğidir...
...adaylara kimin oy verdiği değil.
Bizim sistemimiz demokrasi değildir.
Aday atama sürecinde nüfusun katılım oranı...
...kağıt üstünde %5'ten azdır...
...gerçekte ise %1'den azdır.
(Dylan Ratigan) Şayet herkesin yediği tüm yiyeceklerin...
...atama sürecinin kontrolü bende olsaydı...
...ve ben her seferinde ya çizburger ya kızarmış tavuk atasaydım...
...ve size bunun demokrasi olduğunu söyleseydim, çizburger ve tavuk...
...arasından seçtiğiniz sürece ne isterseniz yiyebilirsiniz deseydim...
...bu demokrasi olur muydu? Size bunu demokrasi diye yutturabilirim...
...çünkü çizburger mi tavuk mu yiyeceğinize ben karar vermiyorum.
Büyük ve iyi reklam edilmiş bir seçimde oy kullanma hakkımız var...
...burada kızarmış tavukla mı çizburgerle mi devam edeceğimizi seçiyoruz...
...ve insanlarımız oldukça kabilesel gruplara bölünüyor...
...çok anti-kızarmış tavuk ve çok pro-çizburger olanlar...
...ya da birbirimize çizburgerlerin tam olarak neden dünyanın sonu olacağını...
...ve kızarmış tavuğun bizi nasıl kurtaracağını anlatmaya çalışıyoruz.
(Anlatıcı) İmkanı olanlar...
...politikacıları satın almak üzere lobici tutarlar.
Çoğu zaman her iki parti de işlerini görür.
[Profesör James Thurber Host] Amerika Birleşik Devletleri'nde bir lobicinin tanımı şudur:
Para karşılığında bir başkasına yandaşlık eden bir şahıs.
(Anlatıcı) Yürürlükteki yasalar çoğunlukla...
...şirketlerce kendi çıkarları için yazılır.
(Gazeteci) Professor Gerber gizli lobi patlaması gözlemliyor...
...ve endüstrinin yılda 9 miyar dolar getirdiğini tahmin ediyor...
...bu rakam sadece turizm ve hükümet gelirinin altında kalıyor.
Bunu şu anda değiştirmememizin sebebi...
...bankaların Washington'da ömrümde görmediğim sayıda lobicilerinin olması.
(Anlatıcı) Lobiciler kesin kes erişimi satın almak için oradalar.
Demokratik süreci geliştirmek için orada değiller.
Aileler ve çalışan insanlar, kendi ihtiyaçlarını gözetlemeleri için...
...bu cins bir temsil gücüne veya etkisine sahip değiller.
Citibank'ın bir lobicisi var...
...Volcker Kuralı ve Dodd-Frank'ten bahsederken, kendisi Dodd-Frank çıkarına...
...bir yasa değişikliğini resmen yeniden yazdı. Bunu yazan ne bir politikacı...
...ne de politikacının ofisindeki bir bürokrat.
Bir Citibank lobicisi tarafından yazıldı!
Onlar sistemi kendilerini güçlendirmek, ve bir anlamda...
...özel faizler üzerinden kendilerini finanse etmek için tasarlamışlar.
2007-2008'lerde vuku bulan ve...
...çok korktuğumuz tüm o şeyler, ipoteğe dayalı menkul değerler...
...kredi borcu takas sözleşmeleri, ve benzeri sermaye araçları:
Halen varlar. Kesinlikle varlar.
Evet, bankaların aşırı kalkınmamaları için...
...yüksek sermaye gerektiren durumlar vardır, ama bunlar o kadar yüksek değil.
Eğer bize gerçekte bu faturaları...
...kimin yazdığını ve bu yasaları kimin geçirdiğini...
...tüm bunların ne için olduğunu kime hizmet ettiğini sunan bir...
...medyamız yoksa, bir ilüzyon içinde yaşıyoruz demektir.
[Paul Wright, Yazar] Bu ülkedeki kanunlar genel olarak...
...zengin ve güçlü olanlar tarafından hazırlanmıştır çünkü bana göre...
...doğası gereği bu ülkedeki güç sisteminin....
...yasama ve yürütme organlarını onlar yönetmektedir.
Bu ürkütücü bir gerçek çünkü...
...böylelikle sana ve şirketine hizmet etmesi gereken kanunların istediğin şekilde...
...işlemesi için istediğin uygulanan kanunları parayla satın alabilirsin.
Şirketlerin tüm hızıyla işleyip bütün gezegeni kirletmesi için...
...sahip oldukları tam bir dokunulmazlık...
Muazzam boyutlarda bir zehirli kömür külü salınımı...
...yine suyun güvenle içilmesi ve devletin sanayiyi görmezden gelen...
...mevzuatları hakkında soru işaretlerinin oluşmasına sebep oluyor.
Orada burada bir kaç hafif ceza dışında...
...sıfır sorumluluk söz konusu ve asıl dikkat çekmek istediğim...
...gezegenin kaynaklarının sömürülmesi için kullanılan köle iş gücü.
(Muhabir) Parçalanmış petrol vagonlarından sızan ham petrolün...
...yol açtığı devasa yangınlardan gökyüzüne alevler yükseldi.
(Anlatıcı) Ulaştırma Bakanı Anthony Fox bu vagonların hizmete uygun olmadığı...
...konusunda sanayiye doğru dürüst tavsiyede bulunmadı.
Ancak bu tavsiye de sadece gönüllüydü.
Bu yüzden kirlilik yaratan sanayilerin hafif cezaları, ucuza kaçmaları ve...
...politikaları ihlal etmeleri kârlı olmaya devam ettiği müddetçe sürecek.
JP Morgan geçen sene 13 milyar dolar ceza ödedi!
Eğer sadece ceza ödemek için o kadar çok paranız varsa...
...ve ceza ödemek için 19 milyar dolar ayırmışlar!
(Muhabir) JP Morgan devlet tarafından kendisine yapılan suçlamalarda uzlaşmaya varmak için...
...410 milyon dolar ödeyecek, ancak JP Morgan kanuna aykırı uygulama yaptığını kabul etmiyor.
Goldman Sachs bu davada daha önceden görevi suistimali kabul etmeksizin...
...550 milyon dolara anlaşmaya vardı.
UBS yaklaşık 50 milyon dolar ödemeyi kabul etti.
Bu anlaşmanın koşulları kapsamında UBS hiçbir görevi kötüye kullanma suçlamasını kabul etmedi.
Bana göre insanlar bulundukları toplumsal pozisyona göre...
...işleyebilecekleri suçları işlerler.
Sanırım şu soruyu Bertold Brecht sormuştu: "Bir bankayı soymak mı...
...yoksa banka sahibi olmak mı daha büyük bir suçtur?"
Sanıyorum ki Wall Street'in çöküşü esnasındaki tasarruf ve kredi skandallarında...
...banka sahiplerinin genellikle kendilerine...
...istihdam sağlayan kuruluşları yağmaladığını hepimiz iyice gördük.
Her türlü yasadışı eylemde bulunup...
...yine de bu yaptıkları için çok nadiren yargılanıyorlar.
(Anlatıcı) Sanayi kuruluşları ilişkilerini kurmak için genellikle politikacılarla...
...anlaşır ve böylece politika ve iş arasında doğrudan sağlanan ilişkiler ve...
...ilerletilmiş bağlar oluşur.
Wall Street'de Cantor genel başkan olacak ve...
...iki yılda 3 milyon doların üzerinde kazanan bir...
...yatırım bankasının idari yöneticisi olacak.
Ben buna "Washington'dan Wall Street'e açılan döner kapı" ve...
...oradan geçen saçmalıklar demek istiyorum.
(Sunucu) 1998 ve 2004 yılları arasındaki Senato'nun %50'si...
...lobici oldular ve %42'si de Beyaz Saray'da kaldı.
Bu sayılar sadece arttı. Takip ettikleri kişilerin...
...maaşlarındaki ortalama artış %1452 idi!
Tarih boyunca devletin zengin kesim için aynı zamanda...
...bir ajan rolü oynadığına ilişkin çok az yalan söylenmiştir.
Evet, dünyayı değiştirmek için oyuna giren bazı idealist politikacılar...
...olabilir ancak bu işi biraz biliyorlarsa -yaptıkları işte iyilerse-
...artık dünyayı değiştirmiyorlardır; onun yerine politika dünyasında yükselmek istiyorlarsa...
...bağışçılarının isteklerine hizmet ediyorlardır.
"Milletvekilinize yazın" diyorlar.
Yazmanız gereken bu ahmak herif de kim ki?
Teknoloji ve bilgi bakımından öne çıkmış olmalı.
Ona yazmak zorunda değilsiniz.
Eminim bir çoğunuz yolcu uçağıyla uçmuşsunuzdur.
Pilota "Belli bir açıyla uçuyorsun! Pozisyonunu düzelt lanet olasıca!"
...diyen bir not yazmak zorunda değilsiniz.
O ne yapacağını bilir; zaten bu yüzden o işi almıştır!
Şu anda Washington'da bulunan insanlar ya avukat ya da iş adamı ve...
...hiç bir problemi çözemiyorlar.
Aşağı yukarı 317 milyon Amerikalı var.
2012 yılında süper PAC parasının %80'i...
...196 birey tarafından sağlandı.
Sonuçta amaç kâr güdümlü bir dünya yaratmaksa o zaman öncelikle...
...o çıkarlara hizmet edilecek ve diğer her şey ikinci sırada gelecektir.
Bu durumun acı gerçeği bu.
(Anlatıcı) Parasal sistem içinde tüketiciler satış için...
...potansiyel olarak var olan bir piyasanın yalnızca bir parçası olarak düşünülürler ve...
...kendilerine olan saygılarını artırmak için tasarımcı etiketlerini...
...lüks arabalarını ve diğer markaları gururla gösterirler.
Aslında sadece bir başka reklam panosu haline gelmişlerdir.
Değerler, yıldan yıla sadece kâr maksimizasyonunu oluşturur.
Hayvanların daha hızlı büyümeleri için yapay pompalama kullanıyoruz.
Eğer bir tavuğun içindeki hücreleri hızlı bir şekilde çoğaltırsanız, onu daha çabuk satabilirsiniz.
Peki bunun insan vücudunda bir etkisi var mı?
Bunu düşünmüyorlar ki. Onların tek ilgilendiği tavuk satışları.
Ortada insanlığa fayda sağlayacak herhangi bir...
...değer sistemi yok çünkü.
Sistem tamamen tüketimcilik ve kâr elde etmeye dayanıyor.
(Anlatıcı) Refah, tarihte hiç olmadığı kadar hızla zenginlerin eline geçiyor.
(Anlatıcı) İnsanlar sürekli en zengin %1'lik kesimin...
...herkesten daha fazla şeye sahip olduğundan bahsediyor.
Şimdi tüm dünya nüfusunu ele alalım ve...
...temsilen bunu 100 kişiye düşürelim.
En fakir insanlar solda, en zenginleri de sağa alalım.
Şimdi dünyadaki refah düzeyinin toplamda nasıl dağıtıldığına bakalım.
En zengin %1 dünyamız refah düzeyinin %43'ünden faydalanırken...
...ezici çoğunluğun temel olarak neredeyse hiçbir şeyi yok.
En alttaki %80'in ise; ki bu her 10 kişiden 8'i demek oluyor...
...onlarla arasında sadece %6 var.
Dünyadaki en zengin 300 insan, en fakir...
...üç milyar insanla aynı refah seviyesine sahip.
Yani orta boy bir ticari uçağa sığacak bir insan grubunun refah düzeyi...
...Hindistan, Çin, Amerika ve Brezilya nüfuslarının birleşiminden...
...daha yüksek.
Sanayileşen dünyanın başarısı, gelişmekte olan dünyanın...
...az gelişmişliğine ve başarısızlığına bağlıdır.
Boğazlanıyor olmalarının nedeni, birinci dünyaya...
...borçlu olmaları; yoksa gelişmekte olan bir ülkede...
...hala sözleşmeli kölelik ve emek olmasaydı...
...bizler refah içinde yaşıyor olamazdık.
Dolayısıyla bu bakımdan güç dinamiği asla değişmez...
...zira varlığı gerçekten de bu şekilde olmasına bağlıdır.
(Muhabir) Çocuklar tarafından yapılan kirli ve tehlikeli bir iş.
Çukurların dibindeki işler, maden duvarlarına yalnızca...
...üç uzuvlarıyla tutunan ergen çocuklara ayrılmış.
Gerçek bir risk olduğu ortada.
Zengin hükümetler fakir ülkelerin gelişmesine yardım ettiklerini söylüyorlar...
...ama burada kim kimi geliştiriyor?
Fakir ülkeler her yıl zengin ülkelere yaklaşık 600 milyar dolar...
...hizmet karşılığı borç ödüyorlar ki bu...
...zaten çok önceden defalarca ödenmiş bir borç.
Bir de zengin ülkeler tarafından dayatılan ticaret kuralları yüzünden...
...kaybettikleri paralar var.
Hepsi toplamda her yıl 2 Trilyon Dolar'dan fazla.
(Anlatıcı) Parasal sistem yüzyıllardan beri var...
...ve biz farketmeksek de çoğunluğun alım gücünü kısıtlayarak...
...davranış kontrolü aracı olarak kullanılıyor.
Buna bir örnek de ceza muhakemesi sistemidir.
Bence bir çok kişi bizim ceza muhakemesi sistemimizi bir ırkçılık komplosu olarak...
...görüyor, zira hapiste inanılmaz derecede...
...orantısız olarak siyahi mahkum sayısı...
...fazlalığı var.
Ceza muhakemesi sistemimizdeki insanların...
...%40 ila 50'si siyahidir.
Siyahiler ulusun %5'ini oluşturmaktadır.
İnsanlar problemin sebebini düşünüp tartışabilir;
Bu kurumsal ırkçılıktan, polis uygulamalarına kadar her şey için geçerlidir.
Aslında sanıyorum ki iş dönüp dolaşıp yine sınıf konusuna gelmektedir...
...çünkü ırksal azınlıkların çoğunlukla hapsediliyor olmalarının sebebi...
...yine çoğunlukla fakirlikleri yüzündendir.
Durum iki katmanlı adalet sistemini tanımlıyor gibi.
Bu zengin adamın son derece yetenekli avukatı...
...sistemi onun için işine geldiği şekilde işleterek...
...ona, çoğu kişinin sahip olamayacağı bir adalet sağlıyor.
Hiç kimse zengin siyahi insanların...
...topluca hapsedildiklerini iddia etmiyor.
Zengin siyahiler de zengin beyazlarla aynı muameleyi görüyor...
...yani ikisi de hapse gitmiyor.
Çevre, değerleri şekillendirir. Bireyler üzerinde çalışmazsınız.
Duygusal sorunları olan bir kişi üzerinde çalışmazsınız.
Asgari ücretle çalıştıkları için duygusal sorunları olabilir.
Psikologlar sizi bu sisteme uyarlamak için çalışır...
...o yüzden aptal olmaları gerekir.
(Anlatıcı) Hapishanelerdeki yeniden suç işleme eğilimi yüksektir; bu sebeple...
...çoğu kişi hapishanelerin işe yaramadığını iddia eder.
Fakat nihayetinde hapishaneler; yerleşik siyasi ve...
...ekonomik sistemi sosyal anlamda...
...korumak için başarılı bir araç olmuşlardır.
Eğer uzmanlık alanları insanların sosyal sorunlarını çözmeye çalışmak için...
...onları kafeslemek olan kişileri işe alırsanız...
...iyi bir çözüm elde edemezsiniz.
Ancak ben insanları kafeslemekte çok iyi olduklarını düşünüyorum ve...
...bence toplu hapsetmeler bu ülkenin yönetici sınıfı için...
...büyük bir başarı haline gelmiştir.
(Anlatıcı) Dünya Sağlık Organizasyonu'na göre...
...bir toplumda ekonomik eşitsizliğin artması...
...şiddet, suç ve savaş oranının da artması anlamına gelir.
Ve ABD gelişmiş ülkeler arasındaki en yüksek cinayet oranına sahiptir.
Birleşik Devletler çoğu şeyde bir numara...
...ve bir numara olduğumuz en büyük şey ise...
...ne kadar insanı kilit altına aldığımızdır.
Birleşik Devletler dünya nüfusunun aşağı yukarı %5'ini oluşturmaktadır...
...ancak dünyadaki mahkum sayısının %25'i bizdedir.
Çin'de Birleşik Devletler'in 4 katı insan ve...
...yarısı kadar mahkum vardır.
Birleşik Devletler'in şu an 1930'larda Sovyetler Birliği'nin tasfiye ve...
...ortakçılığın zirvesinde olduğu ve kötü şöhretli...
...çalışma kamplarından bile daha fazla mahkumu var.
Yoksulluğun Sonuçları
(Anlatıcı) Fakirlik, yoksulların içinden nadiren çıkabildiği kısır bir döngüdür.
Araştırmalara göre kıtlık zihinsel kapasiteyi ve...
...algı performansını azaltır.
Çocuklarda bu durum beyin gelişimini ve hafızayı etkiler.
Yoksulluk, akıl hastalıklarını tetiklemede...
...savaşa maruz kalmaktan dahi daha büyük bir risk faktörüdür.
(Anlatıcı) Sosyoekonomik dışlanma...
...insanların sağlıklı gıdaları satın almalarını da engellemektedir
Çünkü şeker ve tuz oranı yüksek, işlenmiş paket gıdalar...
...besleyici taze gıdalardan çok daha ucuzdur.
Manavlara Hayır
Son yıllarda rahatsız edici bir trend belirmeye başladı.
İşletmesel bir karar olarak manavlara olan yatırımın...
...kasten azaltılarak düşük gelirli toplulukların dışına taşınmasının...
...muazzam bir tarihçesi vardır.
Sağlık Problemleri
(Anlatıcı) Yoksulluğun stresi aynı zamanda sağlık problemleriyle de ilişkilidir...
...yüksek kan basıncı ve kolesterol...
...yüksek oranda obezite ve diyabet gibi.
İstatistiksel olarak sigaraya daha yatkındırlar.
Buna ek olarak yoksullar sıklıkla, hava kalitesinin...
...düşük olduğu yerlerde yaşamaya itilmiştir.
Sadece fakir kesim için problem olmanın ötesinde...
...havamız, gıda ve suyumuz fosil yakıtların yayılımı ve...
...nükleer kazalardan kaynaklanan radyasyonla kirlendiğinde...
...sosyoekonomik sınıfların tamamı zarar görür.
(Muhabir) Fukushima santralindeki nükleer kazadan dolayı...
...tüm bölge şu an radyoaktif bir çöplüktür...
...ve orada yaşayan insanlar bir daha eve dönebilecekler mi bilmiyorlar.
Kirlilik Kaynaklı Ölümler
[Profesör Mark Jacobson, Mühendis] Günümüz enerji altyapısı dünyada yılda 2.5 ila 4 milyon...
...ölüme sebep olmaktadır ve ölümler kalp, damar...
...ve solunum hastalıkları ile astım komplikasyonlarından kaynaklanmaktadır.
Pekin şehir merkezindeyiz ve kirlilik oranları...
...bir kez daha ölçülebilir düzeyin üzerine çıkmış durumda.
İncelemeler, Dünya Sağlık Örgütü standartlarının 25 kat fazlasını gösteriyor.
...buna ABD'de yılda 50-100 bin ölüm ile...
...sadece Kaliforniya'daki 16 bin ölüm dahil.
"Kendimizi birkaç ekonomik yalana inandırdık...
...ve bu yalanların içinde yaşadık:
Piyasa tarafından belirlenmemişse hiçbir şeyin değeri yoktur...
...ve büyük şirketlere güvenle teslim edilebilecek olan...
...toplumlarımızın ekonomik hayatı budur." - Wendell Berry
Bugün içinde yaşadığımız ekonomik sistem gezegeni yok ediyor...
...çünkü sürdürülebilir bir model değil.
Bunun ispatını şu anda görüyoruz.
Uzun süredir kullanılan, bugünün enerji altyapısı...
...Dünya ikliminin ısınmasına neden olan parçacıkların...
...ve sera gazlarının birikmesiyle sonuçlanmıştır.
Dünya iklimi, son buzul çağdaki erimeden bu yana...
...hiç olmadığı kadar hızlı ısınıyor.
Gerçek Maliyet nedir?
Savaşın ve kirliliğin maliyetine...
...çevresel bozulmanın maliyetini katıyor olsaydık...
...bir galon benzinin fiyatı 15 ile 20 dolar arasında olurdu.
ABD vergi mükellefleri benzine mali destek sağlıyor ve bunu...
...kirliliğin maliyetlerini absorbe ederek, etrafa saçılanların temizlik maliyetini absorbe ederek...
...küresel vahşi bir ordunun maliyetini absorbe ederek...
...kaynakları güvence altına almak için...
...özel enerji şirketleri adına yapıyorlar...
...ve sonra bu yakıtın galonunu 3-5 dolar civarına satıyorlar...
...bu da sistemin devam etmesini sağlıyor.
Gezegensel Etki
Buna ek olarak, daha yüksek CO2 seviyeleri:
CO2 bir asittir... Suda çözülür ve karbonik aside dönüşür...
...ve okyanusların asitlenmesine sebep olur.
Bu, mercan resiflerini yok ediyor.
Gezegenimizin belirli bir miktarda yenilenme gücü olduğunu anlamak zorundayız...
...ve hiç şüphesiz...
...dünya çapında defalarca nesil tükenmesine şahit olduk.
Bununla ilgili fosil kayıtlarımız var ve Dünya bunların üstesinden gelmiştir.
Fakat sınırlı bir taşıma kapasitesi var.
Bunun yanında, kontrol edilemeyen yangın olaylarını ve orman yangınlarını arttırırsanız...
...bu durum, yüksek ısılarla birlikte hava kirliliğini de arttırır.
Bir gün birden fazla gezegene sahip olan bir tür olacağımızı düşünmek isterim...
...fakat hala esas evimiz olan bu gezegene iyi bakmak zorundayız.
Yükselen Deniz Seviyeleri
Küresel ısınmanın daha birçok yan etkileri vardır.
Deniz seviyesinin yükselmesi çok büyük bir sıkıntıdır, örneğin:
Şu anda buzun içerisinde yaklaşık 65 ila 70 metre gizli deniz seviyesi vardır.
Bunun çoğunluğu Antartika'da ve Grönland buzullarında iken...
...Kuzey Kutbu ve başka yerlerde de deniz buzu bulunmaktadır.
Eğer sıcaklık bütün bu buzu eritmeye yetecek kadar artarsa...
...bu deniz seviyesinin 65-70 metre yükselmesi anlamına gelir...
...bu da Dünya'daki kara alanlarının %7'sine denk gelir...
...ve Dünya nüfunun büyük çoğunluğu sahillerde yaşadığı için...
...çok büyük bir felakete sebep olacaktır.
Dünya'nın yenilenme gücünün belli sınırlarının olduğu neredeyse kesindir.
Eğer bu yaptıklarımızı daha da ileriye götürmeye kalkarsak...
...Venüs'te olduğu gibi Dünya'da da sera etkisinin raydan çıkmayacağını...
...nerden biliyoruz?
Şiddetli Fırtınalar
Ayrıca, artan fırtınalar, daha yoğun kasırgalar...
...ve küresel ısınmayla alakalı olağanüstü hava durumları görüyoruz.
Bununla bağlantılı önemli sorunlar var ve bütün bunlar...
...1700'lerin ortalarında başlayıp sonuna uzanan...
...sanayi devriminden bu yana vuku bulan...
...kömür, petrol ve gaz salınımına bağlıdır.
Tıpkı uzay gemilerimizde yaptığımız gibi sınırlı bir sisteme sahibiz.
Tabi ki orada çevresel limitleri...
...Dünya gezegeninden daha çok biliyoruz. Çünkü Dünya gezegeni...
...uzay gemisinin içindeki çevre kontrol sisteminden çok daha karmaşıktır.
Ama yine de sınırlıdır, Dünya'nın bir limiti vardır...
...ve milyarlarca yıldır hayatı üzerinde barındırmaktadır.
Umarım buna devam edecek ama...
...Kendini iyileştiremeyeceği noktaya gelecek kadar Dünya'yı zora sokmayalım.
"Dünya, evrenin akıl hastanesi midir?" - Albert Einstein
(Anlatıcı) Bırakın çevreyi...
...savaş başlı başına bizim sonumuzu getirecek şey olabilir.
(Megafon sesi) Amerika'ya bir mesaj göndermek istiyoruz!
Ne kadar çok insansız hava aracı saldırısı düzenlerseniz, insanları o kadar fazla kızdıracaksınız!
İnsansız hava araçları, intihar bombacıları yaratır.
(Anlatıcı) Bizim acımasız rekabetçi davranışlarımız insan doğası değildir...
...basitçe yokluğun sonucudur ve hayatta kalmak adına...
...ihtiyacımız olan şeylere ulaşmak için verilen kavgada birbirimize rakip haline getirilmemizdir.
Kıtlık doğal bir şekilde meydana gelirken...
...bu ayrıca, ulusal çıkarlar, hükümetler ve endüstrilerin karları için...
...kasıtlı olarak yapılır.
Uluslar kıtlıkla yüzleştiği sürece...
...insanlar arasında çatışmalar yaşamaya devam edeceğiz.
Suç, cinayet...
...ve her türlü şiddet...
...ve hatta top yekun savaşlar...
...insan aptallığının en büyük dışa vurumudur.
- Hepsini bombalayın!
Hayatta kalmak istiyorsak bu davranışları aşmalıyız.
- Onları bombalayın! - El Kaide için en iyi asker toplama yolu.
Bu, şiddet döngüsünün devam edeceğini garantiler.
(Anlatıcı) Herkesin ihtiyaçlarını karşılayabilecek teknolojik becerimizle...
...farklı bir yaklaşıma doğru adım atmalıyız.
Yoksa patlamaların, yıkımların ve savaşın...
...sonsuz döngüsü devam edecek.
- (alaycı) Ah, hayır! Bizim zamanımızda barış. Ay yay yaa!
'Biz savaşa son vermezsek, savaş bize son verecek.'' - H. G. Wells, 1936
Özellikle Amerika Birleşik devletleri dahil...
...hiç kimse özgürleştirmek veya demokrasiyi yaymak için savaşa girmez.
Gerçek anlamda savaşa girmek için var olan tek neden...
...kaynakları ele geçirmektir.
Amerika Birleşik Devletleri'nin durumunda bu sıklıkla ya enerji kaynakları...
...ya da aslında enerji kaynaklarına erişimi...
...elinde tutmak için politik ittifakları desteklemek mi deseydim.
(Anlatıcı) Öldüğünde zamanının en çok madalyaya kazanmış Tümgeneral'i olan...
...Smedley Butler, ABD Deniz Kuvvetleri'nde hizmet vermiş...
...ve bu durumu yazısında çok güzel ifade etmişti:
"33 yıl 4 ayımı aktif ordu hizmeti ile geçirdim ve...
...bu süre boyunca zamanımın çoğunu...
...Wall Street ve bankacıların Büyük İşleri için...
...üst düzey bir kas kütlesi olarak harcadım.
Kısacası ben bir mafya adamıydım...
...kapitalizm için çalışan bir gangster.
Meksika'nın Amerikan petrol yatırımları için güvenli bir yer haline getirilmesine yardımcı oldum.
National City Bank'lı elemanların gelirleri toplayabilmeleri için...
...Haiti ve Küba'yı uygun bir yer haline getirdim.
Wall Street'in çıkarı için yarım düzine Orta Amerika Cumhuriyeti'nin...
...yağmalanmasına yardım ettim.
International Banking House of Brown Brothers için...
...Nikaragua'nın temizlenmesine yardımcı oldum.
Amerika'nın şeker çıkarları için Dominik Cumhuriyeti'ni meydana çıkardım.
Honduras'ın Amerikalı meyve şirketleri için uygun haline getirilmesine katkı sağladım.
Çin'de, Standard Oil'in rahatça yola devam etmesine göz kulak oldum.
Dönüp baktığımda aslında, Al Capone'a bir kaç tavsiye verebilirdim.
Yapabildiği en iyi şey, üç mahallede dümen çevirmekti.
Ben üç kıtada çalıştım.
Savaş bir düzenbazlık işidir. Her zaman öyle olmuştur.
Azınlık kâr eder çoğunluk öder. Fakat bunu durdurmanın bir yolu var.
Savaşı silahsızlanma konferanslarıyla sonlandıramazsınız.
Buna etkili olarak son vermek, yalnızca savaşın içinden kâr kavramını çıkarmakla mümkündür."
Günümüzde üniversitelerimiz her zamankinden daha donanımlı:
En iyi mikroskoplar, en iyi bilimsel ekipmanlar... Ve bombalar gitgide daha da kötüleşiyor.
Savaşlar gitgide daha kötüleşiyor. Katliamlar daha kötü bir hal alıyor.
İnsanları öldürüp şehirleri bombalamak zorunda değilsiniz.
Kültürlerimizde son derece yanlış olan bir şeyler var.
(Abby) Bu yüzden bizler bu sistemin içinde hayatta kalamayız.
Bence tekerleği yeniden keşfetmenin ve sadece tür olarak değil...
...gezegen olarak nasıl hayatta kalabileceğimizi bulmanın vakti geldi...
...çünkü zamanımız azalıyor.
(Anlatıcı) Herhangi bir kişiyi ya da kurumu suçlamak...
...bizi problemlerin temel nedenlerine götürmez.
Sosyo ekonomik sistemimizin yapısı, herkesin...
...kendi ihtiyaçlarını karşılamaya teşvik ediyor ve bu...
...yok edici bir rekabet ortamı oluşturuyor.
Günümüz toplumu içinde devasa sorunlara...
...çözüm bulma girişimi, hızla köhneleşen ve kullanılmaz hale gelen bir sistemi...
...uzatan geçici yamalardan başka bir şey olmayacaktır.
(Anlatıcı) Bir sonraki bölümümüzde otomasyon...
...bilim ve sürdürülebilir enerji...
...üzerine farklı bakış açılarını keşfedeceğiz.
Venüs Projesi yenilikçi bir toplum tasarımı tanıtacak.
Tasarımın temel odak noktası, insanların refahı ve aynı zamanda...
...herkese yüksek bir yaşam standardına sahip olma olanağı tanırken...
...gezegenin ekosistemini de korumasıdır.
Bir çok tasarımızı açıklayacak ve resimlendireceğiz. Bunların arasında:
genel şehir sistemleri...
...yükselen deniz suyunu deniz seviyesinin...
...altındaki çöllere indiren kanallar...
...okyanus ortamımızın iyileştirilmesi için deniz şehirleri...
...ve küresel yeniden tasarım için hazırlanan diğer heyecan verici senaryolar bulunmakta.
Devam Edecek...
Çeviren: Uluslararası Çeviri Ekibi http://forum.linguisticteam.org